Czego mogę się spodziewać?
Decyzja o rozpoczęciu diagnozy dziecka rzadko pojawia się nagle. Najczęściej jest poprzedzona miesiącami obserwacji, niepokoju i pytań, na które rodzice próbują znaleźć odpowiedź.
Czasami to rodzice jako pierwsi zauważają, że rozwój ich dziecka przebiega inaczej niż u rówieśników. Innym razem uwagę zwraca lekarz, logopeda, fizjoterapeuta, psycholog, wychowawca w żłobku lub przedszkolu. Zdarza się również, że to bliscy delikatnie sugerują, że warto skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą.
Najczęściej rodzice zgłaszają się do nas z powodu opóźnionego rozwoju mowy. To właśnie brak mowy lub bardzo ograniczona komunikacja są zwykle pierwszym sygnałem, który skłania rodzinę do poszukiwania pomocy.
Czasami niepokoją również nietypowe zachowania, trudności w nawiązywaniu kontaktu, brak reakcji na otoczenie czy zachowania autoagresywne. Niezależnie od tego, co było powodem zgłoszenia, celem diagnozy jest jedno – jak najlepiej zrozumieć dziecko i jego potrzeby.
Diagnoza nie zaczyna się od badania dziecka
To często zaskakuje rodziców.
Pierwszym etapem diagnozy w Fundacji BluePoint nie jest spotkanie z dzieckiem, ale szczegółowy wywiad psychologiczny z rodzicami.
Spotkanie trwa zazwyczaj od jednej do dwóch godzin i odbywa się bez obecności dziecka.
Dlaczego?
Ponieważ historia rozwoju dziecka jest jednym z najważniejszych elementów całego procesu diagnostycznego. Rozmawiamy o przebiegu ciąży, porodzie, kolejnych etapach rozwoju, sposobie komunikowania się dziecka, zabawie, relacjach społecznych, zachowaniach, zainteresowaniach oraz dotychczasowym leczeniu i terapii.
Analizujemy również całą dostępną dokumentację medyczną oraz opinie innych specjalistów.
To właśnie podczas tego spotkania wspólnie ustalamy plan dalszej diagnozy. Każde dziecko jest inne, dlatego nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich.
Nie każde dziecko przechodzi takie same badania
Rodzice często pytają nas, jakie badania będzie wykonywało ich dziecko.
Odpowiedź brzmi: to zależy.
Zakres diagnozy zawsze dobieramy indywidualnie do wieku dziecka, poziomu jego funkcjonowania oraz pytań, na które chcemy znaleźć odpowiedź.
W zależności od potrzeb przeprowadzamy obserwację dziecka, a czasami również obserwację w jego naturalnym środowisku – na przykład w żłobku lub przedszkolu.
Jeżeli jest to zasadne i dziecko jest w stanie uczestniczyć w badaniu, wykorzystujemy również standaryzowane narzędzia diagnostyczne, takie jak SB5, Leiter-3, WISC czy KOLD.
Nie każde dziecko wykona wszystkie testy i nie każde badanie będzie potrzebne. To naturalne. Diagnoza nie polega na realizacji określonego zestawu narzędzi, ale na jak najlepszym poznaniu dziecka.
A co z ADOS-2?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez rodziców.
W ostatnich latach wielu z nich słyszy, że diagnoza autyzmu musi obejmować badanie ADOS-2. Rzeczywiście, coraz częściej oczekują tego również lekarze psychiatrzy, dlatego w wielu przypadkach wykonujemy je jako element procesu diagnostycznego.
Warto jednak pamiętać, że wynik ADOS-2 samodzielnie nie stanowi podstawy do postawienia diagnozy.
Jest to jedno z narzędzi diagnostycznych, które pomaga specjaliście uporządkować obserwacje. Ostateczna diagnoza zawsze opiera się na całościowym obrazie funkcjonowania dziecka – szczegółowym wywiadzie z rodzicami, obserwacji, wynikach przeprowadzonych badań oraz doświadczeniu zespołu diagnostycznego.
Przekazanie diagnozy to nie tylko wręczenie opinii
To jeden z najważniejszych momentów całego procesu.
Podczas spotkania wspólnie omawiamy przygotowaną opinię. Przechodzimy przez najważniejsze wnioski z diagnozy, wyjaśniamy, co oznaczają poszczególne obserwacje i odpowiadamy na pytania rodziców.
Zawsze staramy się dostrzec mocne strony dziecka. Czasami są one bardzo wyraźne, a czasami trzeba poświęcić więcej czasu, by je zauważyć. Każde dziecko ma swój potencjał, choć nie zawsze od razu jest on widoczny.
Dopiero po dokładnym omówieniu diagnozy przechodzimy do rozmowy o możliwościach wsparcia i dalszych zaleceniach.
Co dzieje się po diagnozie?
Diagnoza nie kończy procesu. Ona go rozpoczyna.
Rodzice otrzymują zalecenia dotyczące terapii, informacje o kolejnych formalnościach oraz rekomendacje dotyczące dalszej diagnostyki medycznej.
Najczęściej zalecamy konsultację neurologiczną i psychiatryczną, a także wykonanie badań genetycznych oraz metabolicznych. W zależności od potrzeb dziecka rekomendujemy również fizjoterapię lub inne specjalistyczne formy wsparcia.
Jednym z najważniejszych zaleceń jest jednak jak najszybsze rozpoczęcie odpowiednio dobranej, intensywnej terapii. Im wcześniej dziecko otrzyma wsparcie, tym większa szansa na rozwijanie jego potencjału i budowanie umiejętności potrzebnych w codziennym życiu.
Kilka mitów, które warto obalić
Wokół diagnozy autyzmu narosło wiele mitów.
Jednym z nich jest przekonanie, że wynik ADOS-2 przesądza o rozpoznaniu. W rzeczywistości jest to tylko jeden z elementów całego procesu diagnostycznego.
Równie często słyszymy, że dziecko „na pewno nie ma autyzmu, bo patrzy w oczy”. Tymczasem kontakt wzrokowy jest tylko jednym z wielu obszarów ocenianych podczas diagnozy i sam w sobie nie wyklucza ani nie potwierdza zaburzeń ze spektrum autyzmu.
Warto również pamiętać, że autyzm wygląda inaczej u każdego dziecka. W spektrum znajdują się zarówno osoby wymagające bardzo dużego wsparcia, jak i dzieci funkcjonujące znacznie bardziej samodzielnie. Nie istnieje jeden obraz autyzmu i nie ma dwóch identycznych dzieci w spektrum.
Diagnoza otwiera możliwości
Otrzymanie diagnozy często wiąże się z wieloma emocjami. Dla jednych rodziców jest zaskoczeniem, dla innych potwierdzeniem wcześniejszych przypuszczeń.
Niezależnie od tego, jakie uczucia jej towarzyszą, warto pamiętać o jednej bardzo ważnej rzeczy.
Diagnoza nie zmienia dziecka. Ono było dokładnie takie samo dzień wcześniej.
Diagnoza daje natomiast coś niezwykle cennego – odpowiedzi, możliwość lepszego zrozumienia potrzeb dziecka oraz dostęp do odpowiedniego wsparcia.
To nie koniec drogi.
To jej początek.
Bo dobrze postawiona diagnoza nie zamyka żadnych drzwi.
Diagnoza otwiera możliwości.
Projekt realizowany jest w ramach Otwartego konkursu ofert nr OSS.IV.524.1.2026 na realizację zadań publicznych świadczonych na rzecz mieszkańców Gminy Susz w roku 2026.
